Δεκαέξι χρόνια παρουσίας στα πολιτιστικά δρώμενα της ευρύτερης περιοχής της Λαγκάδας συμπληρώνει φέτος ο Οργανισμός Πολιτισμού και Ανάπτυξης Ποταμιών η «Γκουβερνιώτισσα» που δημιουργήθηκε από κατοίκους του μικρού οικισμού του Δήμου Χερσονήσου.

Ήταν πρωτοβουλία μιας ομάδας εθελοντών που κόντρα στην μέχρι τότε αδιαφορία των αρμοδίων, αποφάσισε να αναλάβει ουσιαστική δράση με στόχο τη διάσωση σημαντικών μνημείων του οικισμού και την ανάδειξη τους.

Πρώτος στόχος η Παναγία Γκουβερνιώτισσα το μοναστήρι με την μακραίωνη ιστορία το οποίο ερείπωσε και τα κτίρια του είχαν μετατραπεί σε στάνη. Με τη βοήθεια μελών και φίλων του Οργανισμού εκπονήθηκαν οι σχετικές μελέτες, (χωρίς κόστος) εγκρίθηκαν από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, και προχώρησε η υλοποίηση τους με ευθύνη της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Η χρηματοδότηση των έργων για το ναό της Γκουβερνιώτισσας έγινε από την πρώην νομαρχία Ηρακλείου και από ευρωπαϊκά κονδύλια.

Το κτίριο του ναού αναστηλώθηκε με σύγχρονες μεθόδους, ενισχύθηκε η τοιχοποιία με ειδικά «ενέματα» τοποθετήθηκαν μεταλλικοί ελκυστήρες και αντικαταστάθηκε η σκεπή. Συνεργεία της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων προχώρησαν στον καθαρισμό και την στερέωση των τοιχογραφιών που έφεραν έντονα τα σημάδια του χρόνου. Οι σπάνιας ομορφιάς και μοναδικές στο είδος τους τοιχογραφίες και ιδιαίτερα ο επιβλητικός παντοκράτορας, έχουν αποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό.

Τα Κτίρια

Η ανακαίνιση των κτιρίων της μονής ξεκίνησε σχεδόν ταυτόχρονα με την αναστήλωση του ναού. Δύο επιχειρηματίες, ο αείμνηστος Μίκης Βρανάς και ο κ.Παντελής Σαπουνάκης, ενθουσιασμένοι από την εθελοντική πρωτοβουλία των μελών του Οργανισμού, διέθεσαν τα απαιτούμενα χρήματα για την αποκατάσταση των μοναστηριακών κτιρίων προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για πολιτιστικές δράσεις που θα συνάδουν με την ιερότητα και την ιστορικότητα του χώρου. Η συμβολή τους ήταν ιδιαίτερα σημαντική, σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης για ολόκληρη τη χώρα, καθώς ολοκληρώθηκε η αναστήλωση ολόκληρου του μοναστηριακού συγκροτήματος.

Σημαντικός ήταν ο ρόλος και άλλων δωρητών για την διαμόρφωση των κτιρίων αλλά και την απόκτηση του ειδικού εξοπλισμού που απαιτείται σε τέτοιους εκθεσιακούς χώρους καθώς επίσης και η προσωπική εργασία των εθελοντών. Μέσα σε σύντομο διάστημα το μοναστηριακό συγκρότημα αναστηλώθηκε ενώ αξιοποιήθηκαν οι εξωτερικοί χώροι με τη δημιουργία Βοτανικού κήπου, παρτεριών και χώρων αναψυχής. Σήμερα το μοναστήρι είναι ένας φάρος πολιτισμού και κιβωτός Ορθοδοξίας που προσελκύει ντόπιους και ξένους προσκυνητές-επισκέπτες.

Εκθέματα

Στο πλαίσιο της δημιουργίας των εκθεσιακών χώρων βρέθηκαν και διασώθηκαν σημαντικά κειμήλια της Γκουβερνιώτισσας όπως τα ξυλόγλυπτα τέμπλα τα οποία εντοπίστηκαν τυχαία σε εγκαταλελειμμένη αποθήκη της Ενορίας, και αφού συντηρήθηκαν βρήκαν τη θέση που τους αξίζει, το ιερό δισκοπότηρο το οποίο κατασκευάστηκε από ξακουστό οίκο της Βενετίας, βιβλία, εικόνες και άλλα.

Άγιος Ιωάννης

Εκτός από την Γκουβερνιώτισσα, ο Οργανισμός Πολιτισμού και Ανάπτυξης Ποταμιών η «Γκουβερνιώτισσα» μερίμνησε για την συντήρηση και τον καθαρισμό των εντυπωσιακών ξυλόγλυπτων τέμπλων του ναού του Αγίου Ιωάννη καθώς επίσης και των εικόνων που βρίσκονται πάνω σε αυτά. Με τον καθαρισμό που έγινε επανήλθε ο πρωτότυπος χρωματισμός ενώ καθαρίστηκαν και αποκαταστάθηκαν οι όποιες φθορές των παλαιών των εικόνων.

Άγιος Γεώργιος

Ένα ακόμη σημαντικό μνημείο των Ποταμιών, (το οποίο διασώζει σημαντικές τοιχογραφίες) που κινδύνευε άμεσα λόγω της μεγάλης καθίζησης του εδάφους, διασώθηκε με πρωτοβουλίες της Διοίκησης του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης Ποταμιών «η Γκουβερνιώτισσα». Ήταν ένα σημαντικό έργο που υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Κρήτης. Το μεγαλύτερο έργο έχει γίνει υπόγεια καθώς έχουν τοποθετηθεί «μικροπάσσαλοι» βάθους 8 μέτρων οι οποίοι στη συνέχεια «δέθηκαν» μεταξύ τους και αποτελούν ένα ενιαίο υπόγειο τοιχίο. Αυτό που έχει διασφαλιστεί πλέον είναι η σταθεροποίηση του εδάφους στο λόφο πάνω στον οποίο έχει κτιστεί το ιστορικό εκκλησάκι. Σήμερα το γραφικό εκκλησάκι έχει ξεφύγει τον κίνδυνο και αυτό που χρειάζεται είναι η αποκάλυψη των τοιχογραφιών.

Πολιτισμός

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το έργο του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης Ποταμιών η «Γκουβερνιώτισσα» και σε μια άλλη πτυχή του πολιτισμού. Μέσα από τις εκδηλώσεις που διοργάνωσε κατάφερε να αφήσει βαθύ αποτύπωμα όχι μόνο στην περιοχή αλλά σε ολόκληρη την ανατολική Κρήτη. Κορυφαίοι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών έχουν φιλοξενηθεί σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις που έγιναν προσελκύοντας το ενδιαφέρον χιλιάδων ανθρώπων όχι μόνο από την περιοχή αλλά από ολόκληρη την Κρήτη. Ντόπιοι καλλιτέχνες, αγιογράφοι, βρήκαν βήμα έκφρασης στους φιλόξενους χώρους της Μονής με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την εκδήλωση με την Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, ένα έργο ντόπιων καλλιτεχνών που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Γκουβερνιώτισσα και έχει αποσπάσει 12 διεθνή βραβεία.

Εκδόσεις

Πλούσιο έργο έχει να επιδείξει ο Οργανισμός Πολιτισμού και Ανάπτυξης Ποταμιών η «Γκουβερνιώτισσα» στον τομέα των εκδόσεων.

1. Επανεκδόθηκε το βιβλίο με τίτλο «Η Παναγία Γκουβερνιώτισσα το Αγιοταφίτικο μοναστήρι Ποταμιών» που εκδόθηκε το 1961 από τον δάσκαλο Κωνσταντίνο Τριανταφυλλίδη ο οποίος κατάφερε να καταγράψει την προφορική παράδοση για την μονή.
2. Εκδόθηκε το βιβλίο με τίτλο «Η Γκουβερνιώτισσα» του αείμνηστου δημοσιογράφου και συγγραφέα Νίκου Ψιλάκη.
3. Εκδόθηκε κατάλογος με τα έργα των αγιογράφων που συμμετείχαν στις εκδηλώσεις με τίτλο «Η τέχνη της ορθοδοξίας στην Γκουβερνιώτισσα» και τα οποία (έργα) είχαν εκτεθεί στον εκθεσιακό χώρο της Μονής.
4. Εκδόθηκε βιβλίο με τίτλο «Ο δημοσιογράφος Νίκος Καζαντζάκης, Η πολιτική και η ταξιδιωτική λογοτεχνία του». Περιλαμβάνει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη του διακεκριμένου μελετητή της ελληνικής λογοτεχνίας, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου κ. Κωνσταντίνου Δημάδη που εστιάζεται στη δημοσιογραφική διαδρομή του Νίκου Καζαντζάκη. Να σημειωθεί πως το ίδιο βιβλίο περιλαμβάνει εισαγωγικό σημείωμα του δημοσιογράφου και συγγραφέα Νίκου Ψιλάκη.
5. Εκδόθηκε συλλεκτική έκδοση με τίτλο «Η ιστορία της Κρήτης στην ΠΡΩΤΗ ΣΕΛΙΔΑ» που ο ρόλος της είναι διττός. Από τη μια καταγράφει την ιστορία περίπου δύο αιώνων της Κρήτης, μέσα από πρωτοσέλιδα που σήμερα αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα και από την άλλη παρουσιάζει εφημερίδες που εκδίδονταν το ίδιο χρονικό διάστημα στο νησί.

Υστερόγραφο

Αυτά έγιναν στο διάστημα των 16 χρόνων από την ίδρυση του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης Ποταμιών η «Γκουβερνιώτισσα». Ο πήχης παραμένει ψηλά και αισιοδοξούμε να προσφέρουμε περισσότερα στον τόπο μας.

Όλα τα έργα υλοποιήθηκαν χωρίς ο Οργανισμός Πολιτισμού και Ανάπτυξης Ποταμιών η «Γκουβερνιώτισσα» να διαχειριστεί ούτε ένα ευρώ. Όλα τα κονδύλια τα διαχειρίστηκαν θεσμοθετημένοι φορείς (Περιφέρεια, Δήμος, Αρχαιολογία) με τους οποίους ο Οργανισμός έχει αγαστή συνεργασία.